YABAN MERSÝNÝ (LÝKAPA)

13.5.2009 -Kategori: HASTALIKLARA ÝYÝ GELEN YÝYECEKLER

Yabanmersini (Vaccinum myrtillus), 30-35 cm yükseklikte, kýþýn yapraklarýný döken küçük bir bitkidir. Yabanmersini, yüzyýllardýr yenilebilir, lezzetli bir yabani meyve olarak kullanýlmaktadýr. Meyvelerinin, 1862 yýlýnda Kuzey Avrupa’da basýlan bir kitaba göre ( The Useful Plants For Great Britain, C.P. Johnson) yabani, lezzetli bir yiyecek olarak kullanýldýðýný, reçel, þurup, tart ve pastasýnýn yapýldýðýný biliyoruz. Yabanmersini meyvelerine karþý modern ilgi ise 2. Dünya Savaþýndan sonra meydana geldi. Çünkü yabanmersini’ nin gözlere iyi geldiði artýk bir sýr deðildi. 2. Dünya savaþý sýrasýnda Ýngiliz Hava Kuvvetleri pilotlarýnýn doktorlarýn önerisiyle bol miktarda yaban mersini reçeli yiyerek gece uçuþlarýna çýktýklarýný ve yorgun gözlerini dinlendirdiklerini kayýtlardan biliyoruz. Pilotlar, yabanmersini reçeli yedikten sonra gece uçuþlarýna çýktýklarýnda gece görüþlerinde bir düzelme ve iyileþme hissettiklerini sýk sýk rapor ediyorlardý. 1960’ larýn ortalarýnda yukarýdaki gözlem ve duyumlar, önce bir laboratuvarda daha sonralarý da klinik çalýþmalarda yabanmersini meyve ekstrelerinin gözler ve damar sistemi üzerine etkileri üzerine yapýlan çalýþmalara yol gösterdi. Yabanmersini meyve ekstreleri (özü) üzerine yapýlan çalýþmalarda bu meyvenin göz ve  damar sistemi üzerine olan etkisinin bir bioflavonoid olan antosiyanidinler ( anthocyanosides) denilen, toksik (zehirli) olmayan, suda çözülebilir, biyolojik aktif ve antioksidan olan bir grup bileþikle iliþkili olduðunu gösteriyordu. Bu bileþikler antosiyan (anthocyans) türevleri olup, meyve ve çiçeklerdeki kýrmýzý, mavi ve mor renklerinden sorumlu pigmentlerdir (Renk maddeleridir). Yabanmersini meyveleri üzerinde yapýlan çalýþmalarýn çoðunda purifiye edilmiþ (arýndýrýlmýþ ve temizlenmiþ) ve %25-36 arasýnda antosiyanidin içeren ekstreler kullanýldý. Yabanmersini ekstrelerinde en azýndan 15 farklý antosiyanidin bileþiði tespit edildi. Þu anda Amerika’da üretilen pek çok standardize edilmiþ yabanmersini ekstresi %25 antosiyanidin içermektedir. Elbette bitkisel kökenli doðal ürünlerin etkisini tek bir etken maddeye baðlamak doðru deðildir. Yabanmersini meyve ekstreleri, antosiyanidin’lere ilave olarak %7’ ye kadar tanen, çeþitli alkaloidler (myrtine ve epimyrtine gibi), en azýndan 12 farklý fenolik asit (phenolic acid) ve 3 glikozid ( quercitrin,isoquercitrin, hyperoside) içermektedir. Tüm bu bileþikler þu veya bu þekilde yabanmersini’nin faydalý etkilerine katkýda bulunmaktadýrlar. Þu anda Avrupa ve Amerika’da yabanmersini preparatlarý gece körlüðü ve diyabetik retinopati (diabetic retinopathy- þeker hastalýðýndan kaynaklanan görme ve retina bozukluðu) ve zayýf kan dolaþýmýný artýrmak için kullanýlmaktadýr. Almanya’da ise ayrýca, ishal durdurucu olarak da kullanýlmaktadýr.

Yabanmersini meyveleri üzerine yapýlan modern laboratuvar çalýþmalarý ise bu meyvelerin daha birçok faydasýný ortaya çýkarmýþtýr: Bunlar arasýnda antioksidan etki, platelet (Damar sertliðine neden olan ve oksidatif zararla parçalanmýþ olan kan hücrelerinin atardamar duvarlarýna yapýþmasýnýn engellenmesi), düz damar kaslarý üzerine hafif gevþetici-rahatlatýcý etki, romatizmal rahatsýzlýklarý azaltýcý etkileri sayabiliriz. Ayrýca laboratuvar deneyleri göstermiþtir ki; yabanmersini ekstresi konajen’in (Conagen) indirgenmesine neden olabilen elastaz (elastase) gibi enzimlerin etkisini yavaþlatmaktadýr. Bu etki; damarsertliði, akciðer anfizemi (amfizem) ve romatizmaya (Romatoid Artrit) neden olan etkilerin azaltýlmasý þeklinde yorumlanabilir. Yabanmersini meyve ekstrelerinin en güvenilir kullaným alanlarýndan birisi de damar hastalýklarýdýr. Bu hastalýklara kýlcal damar çatlamasý (Capillary fragility) da dahildir. Zayýf kýlcal damarlar çatlayabilir. Bu durum ise sýk sýk tekrarlanan bere, morluk, çürük ve eziklere neden olur. Zayýf kýlcal damarlar ise zayýf kan dolaþýmýný ve bað dokusunu akla getirir ki bu durum artrit yada mafsal iltihabý gibi rahatsýzlýklarla yakýndan ilgilidir. Yabanmersini meyvelerinde bulunan antosiyanidin kýlcal damarlarý, serbest radikal saldýrýsýndan koruyarak onlarýn kuvvetlenmesine hizmet ederken ayný zamanda saðlýklý bað dokusu ve yeni kýlcal damar oluþumuna da katkýda bulunur. Yabanmersini meyve ekstresi, damar sertliði için bir risk faktörü olan oksidatif zarar sonucu parçalanmýþ kan hücrelerinin (Platelet olarak) atardamar çeperlerine yapýþmasýný da azaltmaktadýr. Antosiyanidinler, platelet agregasyonu olarak da bilinen plateletlerin (parçalanmýþ kan hücrelrinin) damar çeperlerine yapýþmasýný azaltmanýn yanýnda, arteroskloroz (Damar sertliði) riskini de azaltýr. Bu kombine etkiler antosiyanidinleri varis gibi sirkülasyon bozukluklarý, kýlcal damarlarýn beslenmesi ve hemoroid (basur) gibi durumlarda popüler hale getirmiþtir. Ayrýca diðer bioflavonoidler gibi antosiyanidinler de tüm vücutta normal bað dokusu oluþumunu artýrýr.

FAYDALARI

• Yaprak ve kuru meyvelerinden yapýlan çay ishal giderici özellik taþýmaktadýr.
• Yaban mersini çayýnýn bayanlarda özel günlerin etkisini azalttýðý ve düzene sokmaktadýr.
• Yaban mersini çayýnýn idrar yolu enfeksiyonlarýnda antibiyotik etkisi göstermektedir.
• Kansere karþý vücudu koruyan enzimleri aktive etmektedir.
• Anti kanserojen ve antioksidan özelliðe sahiptir.
• Yaðlý bileþiklerin vücuttan atýlmasýný saðlar.
• Taze olarak yenildiðinde kaný temizler.
• Besleyici olmasýna raðmen kalori ve sodyum içeriði düþüktür.
• Kan þekerini düþürür
• Baðýrsak metabolizmasýný düzenleyen lifli özelliði vardýr.
• Kan kolesterolünü düþürür.
• Pektin içeriði yüksektir.
• Kalp krizi riskini azaltýr.
• Gece görüþ kabiliyetini artýrýr.
• HIV VÝRÜSÜNÜN tekrarlanmasýný azaltýr.
• Damar elastikliði ve gözlerin geçirgenliðini artýrýr
• Vücutta biyoaktif madde olarak kullanýlan polifenoller, aktokyaninler, flavanoller ve tanenlerce zengindir.
• Kansere karþý savaþan ELLAGIC-ASÝT içeriði oldukça yüksektir.
• Diyetlerin saðlýklý ve çok deðerli bir parçasýdýr.
• Göz yorgunluðunu giderir, miyopluk ve þeker hastalýðýndan kaynaklanan görme bozukluklarýný engeller. Kamaþma, kýlcal damar çatlamasý ve gece körlüðünü ortadan kaldýrýr.
• Kabýzlýk, bulantý, mide kramplarýný ve ülseri önler.
• Damar sertliði oluþumunu engeller.
• Varis ve basur’u (hemoroit) iyileþtirir.
• Sakinleþtirici özelliði vardýr.
• Aðýz içi yaralarýný iyileþtirir.
•  Ýltihaplar için dezenfektan özelliði taþýr potasyum içeriði son derece yüksektir
• Araþtýrmalara göre günde bir kâse yaban mersini, yaþlýlýk nedeniyle oluþan tahribatý önleyip hafýzayý güçlendiriyor.

Yorum (0) : Yorum yaz! : Arkadaþýna Gönder! : Kalýcý Baðlantý